Mapa cen › Artykuły
Czym jest Nord Pool i jak powstaje giełdowa cena prądu
Codziennie około południa Europa licytuje prąd na następny dzień. Wynikiem jest cena dla każdego 15-minutowego okresu w każdej strefie cenowej – dokładnie te ceny pokazuje nasza mapa cen. Oto, co się za nimi kryje.
Czym jest Nord Pool
Nord Pool to giełda energii elektrycznej. Powstała w 1996 r. jako wspólny rynek norwesko-szwedzki i stopniowo rozszerzała się na Finlandię, Danię, kraje bałtyckie i dalej. Dziś jest jednym z kilku europejskich wyznaczonych operatorów rynku energii elektrycznej (NEMO) – obok np. EPEX Spot – i prowadzi handel w krajach nordyckich i bałtyckich, w Niemczech, Polsce, Beneluksie, Francji, Austrii i Wielkiej Brytanii.
Giełda ani nie wytwarza prądu, ani nie sprzedaje go gospodarstwom domowym. To miejsce, w którym wytwórcy, duzi odbiorcy i sprzedawcy codziennie ustalają, ile energii trafi jutro do sieci i po jakiej cenie. Sprzedawca, od którego kupujesz prąd, zwykle kupuje go właśnie tutaj.
Aukcja dnia następnego
Głównym rynkiem jest aukcja dnia następnego (day-ahead). Odbywa się raz dziennie, jednocześnie dla całej Europy:
- Do 12:00 czasu środkowoeuropejskiego uczestnicy składają oferty kupna i sprzedaży na każdy okres następnego dnia.
- Jeden algorytm (znany jako EUPHEMIA) kojarzy oferty ze wszystkich krajów jednocześnie, uwzględniając, ile prądu można fizycznie przesłać między nimi.
- Około 12:45–13:00 CET ceny są publikowane. Dlatego jutrzejsze ceny pojawiają się na mapie wczesnym popołudniem, nie wcześniej.
Od 1 października 2025 r. aukcja odbywa się w krokach 15-minutowych – 96 cen dziennie zamiast 24. Dlatego tabela ma cztery kolumny na każdą godzinę.
Jak powstaje cena
W aukcji oferty sprzedaży są szeregowane od najtańszej do najdroższej – to tzw. merit order. Wiatr, słońce i woda produkują niemal bez kosztów krańcowych, więc stoją na początku; dalej atom i biomasa; elektrownie gazowe i węglowe, które muszą kupować paliwo i uprawnienia do emisji, stoją na końcu kolejki.
Cenę wyznacza ostatnia elektrownia, która jest jeszcze potrzebna do pokrycia zapotrzebowania. Wszyscy przed nią w kolejce dostają tę samą cenę. Stąd:
- w wietrzną noc, gdy wystarczą wiatr i woda, cena może wynosić kilka centów albo być nawet ujemna;
- w zimny, bezwietrzny wieczór, gdy trzeba uruchomić elektrownie gazowe, ta sama strefa kosztuje dziesięć razy więcej;
- niewielka zmiana popytu lub podaży może gwałtownie przesunąć cenę – kolejka jest stroma właśnie na drogim końcu.
Strefy cenowe
Nie ma jednej europejskiej ceny. Każdy kraj – a w dużych krajach każda strefa (SE1–SE4 w Szwecji, NO1–NO5 w Norwegii, DK1 i DK2 w Danii) – ma własną cenę. Jeśli na liniach między dwiema strefami jest wolna przepustowość, ich ceny się zrównują; jeśli linia jest zapełniona, ceny się różnią. Więcej w artykule dlaczego ceny prądu różnią się między krajami.
Co zawiera cena giełdowa
Tylko samą energię. Twój rachunek dolicza opłaty sieciowe (dystrybucyjne), daniny, marżę sprzedawcy i VAT – razem często więcej niż sam prąd. Na mapie ceny są domyślnie pokazywane bez VAT, a VAT można włączyć jednym kliknięciem; o pozostałych składnikach rachunku przeczytasz w artykule VAT i opłaty sieciowe w poszczególnych krajach.
Dlaczego cena giełdowa ma znaczenie nawet przy taryfie stałej
Sprzedawcy budują taryfy stałe na podstawie prognoz cen giełdowych, więc w dłuższym okresie podążają one za giełdą. Ale zyski z wahań cen – tanie godziny nocne, południowe słońce – są dostępne tylko dla klientów z umową opartą na cenie giełdowej. Jak z nich korzystać: jak wykorzystać najtańsze godziny.